سوریه غالبا آخرین متحد روسیه در در خارمیانه نامیده
می شود و مسکو دائما با خودداری از حمایت ایالات متحده، اتحادیه اروپا و
اتحادیه عرب در محکوم کردن رژیم اسد به باور این ادعا کمک می کند. اما
روسیه و چین متحدان دیرینه خود را در مسیر رشد و منافع بیشتر رها می کنند و
دیکتاتوری همچون بشار اسد نمی تواند به اتحاد با آنها چندان خوشبین...
کلمه- زهرا امیری:
سوریه غالبا آخرین متحد روسیه در خارمیانه نامیده می شود و مسکو دائما
با خودداری از حمایت ایالات متحده، اتحادیه اروپا و اتحادیه عرب در محکوم
کردن رژیم اسد به باور این ادعا کمک می کند. دلایل قابل ذکر برای وفاداری
روسیه به دمشق بسیار زیاد است: گفته می شود نخست وزیر روسیه ولادمیر پوتین و
رئیس جمهور سوریه بشار اسد نوعی همبستگی دیکتاتورمابانه بهم دارند پوتین
از موضوع وحشت دارد که تقویت بهار عربی حکومت خودش را تهدید کند همزمان
روسیه منافع اقتصادی بزرگی در سوریه دارد شامل قراردادهای تسلیحاتی، اجاره
یک پایگاه دریایی روسی و طرح های همکاری برای ساخت نیروگاه هسته ای در
سوریه.
دمشق متحد مسکو در جنگ سرد بود، هنگامی که اتحاد جماهیر شوروی آشکارا
شروع به مقابله با ایالات متحده، اسرائیل و «امپریالیسم» کرد. تحت تسلط
حافظ اسد «پدر بشار اسد» ارتش سوریه توسط شوروی تجهیز و تربیت شد. اگر چه
برای پیشینیان اسد نیز همپیمان کرملین ماندن سخت بود اما اسد نمی توانست
همانند انورسادات رئیس جمهور مصر به واشنگتن اعتماد کند. در ابتدای سال
۱۹۷۳ پس از شکست فجیع مصر در برابر اسرائیل، سادات از میانجیگری آمریکا
استقبال کرد و سوریه به محور شوروی در منطقه تبدیل شد و تا پایان جنگ سرد
در این موقعیت باقی ماند.
روسیه از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی با جاه طلبی های ژئوپولتیک در
خاورمیانه سربرآورد. در سال ۱۹۷۲ در حالی که زمینه های شکست سیاسی مسکو
فراهم می شد سادات ۲۰ هزار نفر مشاور سیاسی و وابسته روسی را روانه کشور
خودشان کرد. چهار دهه بعد در فوریه ۲۰۱۱ جانشین سادات، حسنی مبارک از قدرت
کناره گیری کرد و ۴۰ هزار توریست روسی در شهر های مصر سرگردان شدند. همین
مثال کوچک تفاوت سیاست های شوروی و روسیه را در خاورمیانه نشان می دهد
منطقه ای که در زمان شوروی سابق جایی برای نشان دادن قدرت نظامی بود به
گردشگاهی برای توریست های روسی تبدیل شد.
در سوریه این روند تفاوت داشت روسیه جای شوروی سابق را در روابط با
سوریه پر کرد به دلیل این واقعیت که ارتش سوریه به سلاح نیاز داشت و اسد
اعتماد چندانی به آمریکا نداشت. امروز روسیه منافع مادی زیادی در سوریه
دارد اگر چه این منافع محدودند دمشق همچنان خریدار طیف گسترده ای از سلاح
های روسی است از تانک و هواپیما گرفته تا پدافند هوایی. روسیه برای فروش
تسلیحات خود به سوریه اعتبارات جدیدی اعطا کرد و بدهی چند میلیارد دلاری
سوریه به اتحاد جماهیر شوروی را بخشید. در سال ۲۰۱۰ دیمیتری مدودوف در سفری
به دمشق پیشنهاد ساخت یک یک راکتور هسته ای در سوریه داد راکتوری که ساخت
آن پیش تر آغاز شده بود. به تازگی نیز مسکو با ارسال ناوگان دریایی و کشتی
های حامل یگانی از نیروهای تفنگدار مبارزه با تروریسم در بندر طرطوس سوریه
عملا وارد فاز حمایت نظامی از بشار اسد شد. اما این روابط معمولا توسط
ارتباط های شخصی میان افسران نظامی روسیه و تاجران اسلحه و دیپلمات ها و
اعضای ارشد رژیم اسد انجام می شود.
اکنون سوریه در جنگ داخلی به سر می برد جنگی که می تواند روی بسیاری از
کشور های منطقه تاثیر زیادی داشته و تمام خاورمیانه را نا آرام کند. لبنان،
اردن و عراق به شدت تحت تاثیر حوادث سوریه هستند ایران نیز که متحد سوریه
در منطقه محسوب می شود و از رژیم بشار اسد حمایت می کند در حالی که بحرین
که دارای اکثریت سنی مذهب است مورد حمایت عربستان سعودی است و همین مسائل
می تواند دلیلی بر شکاف میان روابط ایران و عربستان گردد.
ناتو سلاح های خود را به مخالفان لیبی فروخت و روسیه هم بشار اسد را
تجهیز کرد. وحالا روسیه برای برنامه های نوسازی اقتصادی خود به ایالات
متحده و اروپا نیازمند است و از سوی دیگر تمایل دارد در کشور های خاورمیانه
مانند لیبی و مصر که انقلاب را پشت سر گذاشته و نیازمند باز سازی اقتصادی
هستند شریک شود بی جهت نیست که سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه به تازگی
گفته است “رهبری سوریه اشتباهات زیادی مرتکب شده است”. این موضع گیری روسیه
دلیلی جز سخت تر شدن موضع روسیه نسبت به سوریه ندارد.
شورای امنیت نیز پس از هفتهها گفتوگو بر سر نحوه پایان دادن به
خشونتها در سوریه، به اتفاق آرا از طرح صلح نماینده ویژه خود، کوفی عنان،
حمایت کرد. آمریکا در هشداری به سوریه خواستار اجرای طرح صلح مورد حمایت
سازمان ملل شده است و این طرح صلح هم اکنون با حمایت روسیه و چین به تایید
شورای امنیت سازمان ملل رسیده است. این نشان دهنده آن است که روسیه و چین
متحدان دیرینه خود را در مسیر رشد و منافع بیشتر رها می کنند و دیکتاتوری
همچون بشار اسد نمی تواند به اتحاد با آنها چندان خوشبین باشد.
